روستای محروم نداریم؛ باید ظرفیت‌های پنهان روستاها را فعال کنیم

به گزارش رضوانیون، حجت‌الاسلام «محمدهاشم زروندی» در نشست خبری به مناسبت روز ملی روستا و عشایر اظهار کرد: نباید از واژه محروم برای روستاها استفاده کنیم، چرا که این نگاه می‌تواند به تدریج این تصور را ایجاد کند که مردم روستا صرفاً نیازمند حمایت هستند، در حالی که روستاها گنجینه‌هایی از ظرفیت‌های اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی و گردشگری هستند.

وی افزود: برآورد ما این است که تاکنون بخش محدودی از ظرفیت‌های روستاها شناسایی شده و بخش قابل توجهی از این ظرفیت‌ها همچنان پنهان است؛ بنابراین باید نگاه خود را نسبت به روستا تغییر دهیم و به جای تمرکز صرف بر نیازها، ظرفیت‌های موجود در روستاها را شناسایی و فعال کنیم.

زروندی با اشاره به نامگذاری روز ملی روستا و عشایر گفت: روستا در گذشته محل تولید و پرورش بخش قابل توجهی از محصولات کشور بود و جمعیت غالب کشور در روستاها زندگی می‌کردند، اما امروز شرایط تغییر کرده و فرآیندهایی شکل گرفته که موجب مهاجرت از روستا و ایجاد حاشیه‌نشینی در شهرهای بزرگ شده است.

مسئول جهاد سازندگی خراسان رضوی ادامه داد: روستاها تنها محل تولید محصولات کشاورزی و دامی نیستند و نباید با وجود محدودیت منابع آبی، همچنان صرفاً همین دو حوزه را از روستا مطالبه کنیم. در بسیاری از کشورهای دنیا، روستاها به مراکز تولید صنعتی و اقتصادی تبدیل شده‌اند و در کشور ما نیز نمونه‌هایی از روستاهایی وجود دارد که در زمینه تولید کفش، کیف و سایر محصولات به برندهای مطرح تبدیل شده‌اند.

وی بیان کرد: ظرفیت‌های گردشگری، اقتصاد روستا، تولید، فرهنگ و زیست‌بوم اجتماعی روستا می‌تواند زمینه‌ای فراهم کند که مردم بتوانند با آرامش و آسایش بیشتری در روستا زندگی و فعالیت کنند.

زروندی با انتقاد از نگاه مقطعی به روستاها گفت: نباید روستا تنها در یک روز از سال مورد توجه قرار گیرد و برگزاری نشست و همایش به مناسبت روز روستا پایان کار باشد؛ روستا به برنامه عملیاتی، مستمر و بلندمدت نیاز دارد.

وی افزود: جهاد سازندگی از نگاه صرفاً آماری و عددی نسبت به روستا عبور کرده و به دنبال نگاه چندجانبه به روستاهاست. در همین راستا، چندین روستا به عنوان روستاهای الگوی پیشرفت انتخاب شده‌اند تا با استفاده از ظرفیت مردم و نهادهای حاکمیتی، مسیر پیشرفت آنها دنبال شود.

مسئول جهاد سازندگی خراسان رضوی با اشاره به اهمیت مشارکت مردم گفت: تجربه نشان داده است هرگاه یک موضوع به مسئله واقعی مردم تبدیل شود، مردم برای حل آن پای کار می‌آیند.

زروندی افزود: بیش از نیمی از مدارس کشور با مشارکت مردم و خیران ساخته شده و در سال جاری نیز رشد قابل توجهی در ساخت مدارس با اتکا به ظرفیت مردم رقم خورده است؛ بنابراین نمی‌توان گفت مردم در شرایط اقتصادی امروز حاضر به مشارکت نیستند، بلکه باید مسئله‌ای واقعی برای مردم تعریف شود و میدان برای حضور آنان باز باشد.

وی ادامه داد: در جهاد سازندگی نیز باور ما این است که با استفاده از توان مردم و ظرفیت دستگاه‌ها و نهادهای مختلف می‌توان مسائل روستا را حل کرد، اشتغال ایجاد کرد و زمینه مهاجرت معکوس را فراهم ساخت.

زروندی درباره مدل جدید جهاد سازندگی برای پیشرفت روستاها اظهار کرد: در این مدل، یک مثلث سه‌ضلعی برای پیشرفت روستا در نظر گرفته شده است که یک ضلع آن مردم روستا و هسته پیشرفت روستاست.

وی گفت: هسته پیشرفت روستا از میان معتمدان و افراد دغدغه‌مند همان روستا شکل می‌گیرد و افرادی که دغدغه تحول و پیشرفت محل زندگی خود را دارند، در این هسته حضور خواهند داشت.

مسئول جهاد سازندگی خراسان رضوی افزود: ضلع دیگر این مثلث، «معین روستا» است؛ مجموعه‌ای مردمی یا اقتصادی که می‌تواند ظرفیت و توان خود را برای کمک به یک روستا به میدان بیاورد و ضلع سوم نیز جهاد سازندگی است که وظیفه آن اتصال ظرفیت‌های مردمی، دستگاه‌ها و نهادهای حاکمیتی برای حل مسائل شناسایی‌شده روستا خواهد بود.

وی بیان کرد: جهاد سازندگی در حوزه مسکن روستایی با بنیاد مسکن همکاری دارد، ظرفیت بنیاد برکت را برای حوزه آبرسانی و اشتغال به کار گرفته و با استفاده از ظرفیت نهادهای مختلف تلاش می‌کند مسائل اولویت‌دار روستاها را که توسط هسته پیشرفت شناسایی شده است، حل کند.

زروندی ادامه داد: یکی از خلأهای موجود در سال‌های گذشته، نبود یک متولی متمرکز برای پیگیری مسائل روستاها بود و احیای جهاد سازندگی می‌تواند این حلقه مفقوده را تکمیل کند.

وی گفت: جهاد سازندگی در کنار اتصال گروه‌های جهادی و مردمی به حاکمیت، در حوزه‌های مختلفی از جمله اشتغال‌های خرد، تعاونی‌های توسعه و عمران، مدرسه‌سازی، آبرسانی روستایی و حمایت از گروه‌های جهادی فعالیت می‌کند.

مسئول جهاد سازندگی خراسان رضوی افزود: در حوزه اشتغال نیز نگاه ما صرفاً پرداخت تسهیلات نیست، بلکه تلاش می‌کنیم چرخه اشتغال از آموزش و مجوز تا تسهیلات، تولید و فروش محصول تکمیل شود.

زروندی تأکید کرد: نگاه به روستا نباید صرفاً تأمین جاده، آب، برق و گاز باشد. این خدمات لازم است، اما پیشرفت روستا زمانی اتفاق می‌افتد که در کنار زیرساخت‌ها، فرهنگ، مسائل اجتماعی، تولید، اشتغال، اقتصاد و رشد انسانی نیز مورد توجه قرار گیرد.

وی افزود: الگوی پیشرفت روستایی باید یک نگاه همه‌جانبه داشته باشد و رشد محلی با مشارکت خود مردم همان منطقه دنبال شود.

مسئول جهاد سازندگی خراسان رضوی با اشاره به روستای کریم‌آباد اظهار کرد: یکی از نمونه‌های اجرای این مدل، روستای کریم‌آباد است که با مشارکت مردم و اجرای الگوی پیشرفت، علاوه بر ایجاد چرخه اشتغال و حل بخشی از مسائل فرهنگی و اجتماعی، مهاجرت معکوس نیز در آن اتفاق افتاده است.

زروندی گفت: در حالی که روستایی در فاصله حدود پنج کیلومتری کریم‌آباد با شرایط اقلیمی مشابه خالی از سکنه شده است، در کریم‌آباد با اجرای مدل پیشرفت، اشتغال ایجاد شده و زمینه بازگشت خانوارها به روستا فراهم شده است.

وی افزود: هدف ما این است که چنین تجربه‌هایی در سایر روستاها نیز اجرا شود و الگوی پیشرفت روستایی با استفاده از ظرفیت‌های بومی و مشارکت مردم گسترش پیدا کند.

زروندی با اشاره به ظرفیت‌های گردشگری روستاهای خراسان رضوی گفت: روستاهای بکر و ظرفیت‌های ناشناخته فراوانی در استان وجود دارد که حتی بسیاری از مردم استان نیز آنها را نمی‌شناسند.

وی از اصحاب رسانه خواست با حضور در روستاها، ظرفیت‌های گردشگری، اقتصادی، فرهنگی و اجتماعی آنها را شناسایی و معرفی کنند و افزود: معرفی این ظرفیت‌ها می‌تواند به رونق گردشگری، ایجاد درآمد و تقویت اقتصاد روستا کمک کند.

مسائل روستا باید توسط مردم همان روستا شناسایی شود

در ادامه این نشست، محمد پورعباس، معاون پیشرفت روستایی جهاد سازندگی خراسان رضوی اظهار کرد: در مدل جدید پیشرفت روستایی، سه ضلع برای مدیریت و حل مسائل روستا در نظر گرفته شده است که یکی از آنها هسته پیشرفت روستا در داخل جهاد سازندگی است.

وی افزود: این هسته از فعالان و افراد توانمند روستاها تشکیل می‌شود و تلاش می‌کنیم افرادی که در حوزه‌های مختلف اقتصادی، دامداری، کشاورزی و سایر زمینه‌ها فعالیت و ابتکار دارند، در این فرایند نقش داشته باشند.

پورعباس ادامه داد: ضلع دیگر این مدل، هسته پیشرفت روستایی است که در خود روستا شکل می‌گیرد و متشکل از مردم دغدغه‌مند، جوانان، بانوان، اصناف و فعالان فرهنگی و اجتماعی است.

وی گفت: مردم روستا بیش از هر فرد دیگری مشکلات خود را می‌شناسند و با آنها زندگی کرده‌اند؛ بنابراین خود مردم باید مسائل روستا را احصا، اولویت‌بندی و برای حل آنها راهکار ارائه کنند.

معاون پیشرفت روستایی جهاد سازندگی خراسان رضوی تأکید کرد: نمی‌توان برای همه روستاها یک نسخه واحد پیچید؛ حتی ممکن است دو روستا با فاصله کمتر از پنج کیلومتر، مسائل کاملاً متفاوتی داشته باشند.

وی افزود: تجربه نشان داده است زمانی که حاکمیت بدون شناخت دقیق از یک روستا برای آن تصمیم می‌گیرد، ممکن است با حل یک مسئله، مسائل دیگری برای مردم ایجاد شود؛ اما وقتی مردم خودشان مسئله را شناسایی و برای آن راهکار ارائه می‌کنند، راه‌حل‌ها دقیق‌تر و متناسب‌تر خواهد بود.

پورعباس گفت: جهاد سازندگی در این مدل نقش تسهیل‌گر دارد و هر جا مردم روستا مسئله‌ای را شناسایی و اعلام کنند که بخشی از آن نیازمند ورود حاکمیت است، جهاد سازندگی برای رایزنی، هماهنگی و پای کار آوردن دستگاه‌های مربوط اقدام خواهد کرد.

وی درباره ضلع سوم مدل پیشرفت روستایی اظهار کرد: معین روستا می‌تواند گروه‌های جهادی، هیئت‌ها، مساجد، جلسات قرآنی و مجموعه‌های مردمی دارای ظرفیت باشد.
پورعباس افزود: حتی یک هیئت می‌تواند محصولات مورد نیاز خود را از یک روستا خریداری کند؛ برای مثال اگر یک مجموعه محصولات لبنی مورد نیاز خود را از تولیدکنندگان یک روستا تهیه کند، تولیدکننده دیگر مجبور نیست محصول خود را با قیمت پایین به دلال بفروشد.

وی ادامه داد: این موضوع یکی از ساده‌ترین اقداماتی است که معین روستا می‌تواند برای تقویت اقتصاد روستا انجام دهد.

معاون پیشرفت روستایی جهاد سازندگی خراسان رضوی گفت: یکی از برنامه‌های مهم ما تدوین سند پیشرفت روستاست که با مشارکت مردم همان روستا شکل می‌گیرد و چشم‌انداز روستا در افق بلندمدت را مشخص می‌کند.

وی افزود: در هر روستا جمعی از افراد محلی برای کمک به تدوین این سند انتخاب می‌شوند و ظرفیت‌ها، مشکلات و اولویت‌های روستا را شناسایی می‌کنند.

پورعباس تأکید کرد: این سند قرار نیست صرفاً یک سند اداری باشد، بلکه باید به برنامه‌ای برای اجرای واقعی پیشرفت روستا تبدیل شود.

وی در پاسخ به پرسشی درباره تعداد روستاهای بررسی‌شده اظهار کرد: تاکنون بیش از ۲۰ تا ۳۰ روستا در فرایند بررسی و اجرای این مدل قرار گرفته‌اند، اما تمرکز اصلی جهاد سازندگی بر مدل‌سازی و کیفیت اجرای طرح است و صرفاً به دنبال افزایش تعداد روستاها نیستیم.

پورعباس ادامه داد: در برخی روستاها هسته‌های پیشرفت تشکیل شده و تلاش می‌کنیم تجربه‌های موفق را به سایر روستاها منتقل کنیم.

معاون پیشرفت روستایی جهاد سازندگی خراسان رضوی درباره مهاجرت معکوس گفت: اگر بستر اقتصادی مناسب در روستا ایجاد شود، می‌توان زمینه بازگشت مردم به روستا را فراهم کرد.

وی افزود: یکی از موضوعاتی که دنبال می‌کنیم، تقویت تعاونی‌های روستایی و حمایت از تولیدات روستاست؛ چراکه افزایش ارزش افزوده محصولات می‌تواند انگیزه ماندگاری و بازگشت مردم را تقویت کند.

پورعباس با اشاره به تجربه یکی از روستاهای کلات گفت: در این روستا گیاهان دارویی وجود داشت که توسط مردم جمع‌آوری و با قیمت پایین به فروش می‌رسید، اما با شناسایی این ظرفیت مشخص شد امکان خرید محصول با قیمت بالاتر وجود دارد و همین افزایش ارزش محصول می‌تواند بخشی از انگیزه اقتصادی مردم برای فعالیت در روستا باشد.

وی با اشاره به تجربه روستای کریم‌آباد گفت: این روستا نمونه‌ای از مدلی است که مردم در آن پای حل مسائل خود آمده‌اند.

پورعباس افزود: در این روستا سطح زیرکشت با استفاده از ظرفیت‌های موجود افزایش یافته و با اصلاح الگوی کشت و استفاده از کشت‌های کم‌آب‌بر و محصولات دارای توجیه اقتصادی، زمینه فعالیت اقتصادی بیشتر فراهم شده است.

وی بیان کرد: در نتیجه اجرای این برنامه‌ها، ۲۸ خانوار که از روستا مهاجرت کرده بودند، به کریم‌آباد بازگشته‌اند و اکنون در روستا زندگی می‌کنند.

معاون پیشرفت روستایی جهاد سازندگی خراسان رضوی با اشاره به ظرفیت گردشگری روستاها گفت: بخش مهمی از ظرفیت گردشگری روستاهای استان هنوز مورد استفاده قرار نگرفته است.

وی افزود: روستاهایی در استان وجود دارند که طبیعت بکر، آثار تاریخی، امامزادگان و ظرفیت‌های فرهنگی دارند اما به دلیل نبود معرفی مناسب، مردم از این ظرفیت‌ها اطلاع ندارند.

پورعباس تأکید کرد: اگر گردشگری روستایی فعال شود، علاوه بر ایجاد درآمد برای مردم، می‌تواند به ماندگاری جمعیت و جلوگیری از مهاجرت کمک کند.

وی در پایان با اشاره به نقش رسانه‌ها گفت: پیشنهاد ما تشکیل یک گروه جهادی رسانه‌ای است تا خبرنگاران و فعالان رسانه‌ای با حضور در روستاها، مسائل و ظرفیت‌های واقعی آنها را شناسایی و در زمینه مطالبه‌گری و معرفی توانمندی‌های روستاها نقش‌آفرینی کنند.

پورعباس افزود: رسانه‌ها می‌توانند ظرفیت‌های اقتصادی، گردشگری، فرهنگی و اجتماعی روستاها را به مردم معرفی کنند و با این اقدام، زمینه استفاده بیشتر از ظرفیت‌های روستایی و رونق اقتصادی آنها را فراهم سازند.